Η 27η Ιανουαρίου, ημέρα απελευθέρωσης του στρατοπέδου συγκέντρωσης του Άουσβιτς, το 1945, έχει καθιερωθεί ως ημέρα μνήμης των θυμάτων του ναζισμού στην Ευρώπη. Με την ευκαιρία αυτή, οι μαθητές του σχολείου μας παρακολούθησαν αφιερώματα που ξεδίπλωσαν μπροστά στα μάτια τους την πορεία εξάπλωσης της ναζιστικής ιδεολογίας στην Ευρώπη και την εδραίωση ιδεολογιών που διέκριναν τους ανθρώπους με κριτήρια βιολογικά, φυλετικά, θρησκευτικά.
Στη διάρκεια του Μεσοπολέμου οι ιδέες για την ανωτερότητα του Γερμανικού έθνους και την ανεπάρκεια των άλλων εθνών, καθώς και ο κοινωνικός δαρβινισμός, που αναγνώριζε μόνο στα υγιή άτομα, από ευγενείς φυλές, το δικαίωμα στη ζωή, βρήκαν πρόσφορο έδαφος και εξαπλώθηκαν.
Οι Εβραίοι, όπως και οι Γερμανοί αντιφρονούντες αποτέλεσαν έναν από τους πρώτους στόχους του ναζιστικού καθεστώτος. Ακολούθησαν Σλάβοι, τσιγγάνοι, σωματικά ή διανοητικά ανάπηροι, ομοφυλόφιλοι, που θεωρήθηκαν αταίριαστοι με την ιδανική εικόνα της Άριας φυλής που προέβαλαν οι Ναζί.
Το στρατόπεδο συγκέντρωσης του Άουσβιτς βρίσκεται στην Κρακοβία της Πολωνίας, κοντά στην πόλη Οσβιέτσιμ. Από το 1979 ανήκει στα Μνημεία Παγκόσμιας Κληρονομιάς της Unesco. Στο στρατόπεδο αυτό εκτοπίστηκαν συνολικά περισσότεροι από 1,3 εκατομμύρια άνθρωποι.
Από αυτούς, το 1,1 εκατομμύριο εξοντώθηκε. Περίπου 900.000 πέθαναν μετά την επιλογή που έγινε άμεσα κατά την άφιξή τους. Άλλοι 200.000 πέθαναν από ασθένειες, υποσιτισμό, βαρύτατη κακοποίηση, συνέπειες ιατρικών πειραμάτων ή δολοφονήθηκαν. Οι συνηθέστεροι τρόποι εκτέλεσης ήταν με το αέριο Cyclon B σε ειδικούς θαλάμους αερίων ή με απαγχονισμό.
Οι κρατούμενοι που επιβίωναν εργάζονταν στις βιομηχανίες που συνόρευαν με το στρατόπεδο για την παραγωγή συνθετικής βενζίνης ή ελαστικού καθώς πολλές γερμανικές εταιρίες, όπως η Krupp, διατηρούσαν βιομηχανικές εγκαταστάσεις κοντά στο στρατόπεδο.
Στη δίκη των υπευθύνων του στρατοπέδου του Άουσβιτς, (1963-1965), κατηγορήθηκαν μονάχα 800 από τους 8.000 ανθρώπους που υπηρέτησαν εκεί. Από αυτούς, μόνον 40 βρέθηκαν τελικά υπόλογοι ενώπιον γερμανικών δικαστηρίων.
Παράλληλα με τα ιστορικά γεγονότα συζητήσαμε με τους μαθητές θέματα που σχετίζονται με την ιστορική μνήμη, τις διακρίσεις σε βάρος εθνικών ή θρησκευτικών μειονοτήτων, τις ολοκληρωτικές ιδεολογίες, την αποδοχή του διαφορετικού, την ευκολία με την οποία συνηθισμένοι άνθρωποι μπορούν να γίνουν θύτες.
Μετά από αυτή τη συζήτηση απέκτησαν νέο νόημα τα λόγια ενός Πολωνού επιζώντα του Άουσβιτς: «Δεν ήταν ο Χίτλερ ή ο Χίμλερ που με απήγαγε, με χτύπησε και εκτέλεσε την οικογένειά μου. Ήταν ο τσαγκάρης, ο γαλατάς, ο γείτονάς μου, που φόρεσε μια στολή και στη συνέχεια πίστεψε ότι είναι η κυρίαρχη φυλή».